toeristen New York meer dan ooit. De
stad heeft financiële problemen
gekend, maar er is nu sprake van een
renaissance en men doet er alles aan
New York aantrekkelijker, charmanter
en comfortabeler te maken voor zowel
de bezoeker als de blijver. In de hele
stad worden instellingen gerenoveerd;
ze breiden uit en verbeteren hun faciliteiten
en aanbod.
Soms
lijkt New York één puinhoop
van aftandse infrastructuur, kibbelende
politici, files vanaf warenhuis Macy’s
tot aan Holland Tunnel en door stakingen
hoog opgestapeld huisvuil. Maar ongeacht
de problemen en de nederlagen: de overwinningen
zijn zo groot, de prestaties zo enorm
en het puur menselijke schouwspel zo
verbazingwekkend, dat niets de stad
kan stoppen. Wie er gaat wonen of de
stad opnieuw bezoekt, zal ontdekken
dat New York City inderdaad de meest
unieke wereldstad is. Het is een stad
die werkelijk nooit slaapt: op elk moment
van de dag kunt u in overvloed voedsel,
vermaak, apotheken, vervoer en spannende
architectuur vinden: en dat is pas het
voorgerecht.
Bezienswaardigheden
 Vrijheidsbeeld
Omdat het Vrijheidsbeeld ver weg ligt
in de Upper New York Bay, zien veel
New Yorkers het maar zelden. Misschien
raakt daarom nooit iemand op ‘haar’
uitgekeken. De woorden van de beroemde
dichteres Emma Lazarus -‘geef
mij uw arme samengepakte, naar vrijheid
hunkerende massa’s’- die
in brons aan de voet staan, hebben in
ieder geval hun kracht nog niet verloren.
Het Vrijheidsbeeld was in 1886 een geschenk
van het Franse volk ter viering van
de alliantie die leidde tot de onafhankelijkheid
van de Verenigde Staten van Amerika.
Beeldhouwer
Frédéric Bartholdi putte
zijn inspiratie voor het beeld uit een
van de antieke wereldwonderen, de Kolossos
van Rhodos. De fakkel symboliseert de
Verlichting; de zevenpuntige kroon geeft
de continenten aan. Ze houdt een tablet
vast met de Declaration of Independance.
Lady Liberty is 50 meter hoog, weegt
2225 ton en heeft een taille van 12
meter. Haar wijsvinger is 2,5 meter
lang. De Franse ingenieur Gustave Eiffel,
bekend van onder meer de Eiffeltoren
in Parijs (1889), vond een manier om
88 ton koperplaat aan een ijzeren geraamte
te bevestigen en het beeld zo flexibel
te houden dat het stormen kon doorstaan.
De in Parijs opgeleide Richard Morris
Hunt ontwierp het voetstuk en de sokkel,
samen 55 meter hoog.
De
onthulling vond met veel ceremonieel
plaats op 28 oktober 1886. In 1986 werd
het beeld ter gelegenheid van het 100-jarig
bestaan volledig gerestaureerd. Het
museum in het voetstuk laat de bouw
van het beeld zien, de ervaringen van
de immigranten en de manier waarop het
beeld is ingepast in de Amerikaanse
cultuur. De Russische schrijver Maxim
Gorki beschreef zijn aankomst in New
York: ‘Wie is dat?’ vraagt
een Pools meisje zacht, terwijl ze in
verwondering naar het Vrijheidsbeeld
kijkt. ‘De Amerikaanse God’
antwoordt iemand
 Empire
State Building
Meer dan veertig jaar was het Empire
State Building het hoogste gebouw ter
wereld. Het is vanaf de meeste plekken
in New York te zien en zal altijd een
belangrijke wolkenkrabber blijven. Dag
en nacht trekt het gebouw bezoekers.
Een hogesnelheidslift brengt u razendsnel
naar de 86e verdieping en de 102e verdieping,
beide met uitkijkgalerij. Het uitzicht
is uniek en essentieel voor een goed
begrip van het stratenplan van Manhattan.
Attracties in het gebouw zijn de Guinness
Exhibition of World Records en Skyride,
een gesimuleerde vlucht over de stad
in een theater dat beweegt.
Tijdens
de bouw groeide de toren met ongeëvenaarde
snelheid: elke week 4,5 verdieping.
In één periode van tien
dagen voltooiden de 3500 arbeiders veertien
verdiepingen. Het Empire State Building
ging open op 1 mei 1931, eerder dan
gepland en 5 miljoen dollar onder de
begrote 50 miljoen. Vanaf het begin
was het gebouw populair bij toeristen,
maar tijdens de crisisjaren stond ongeveer
de helft van de bijna 700.000 m2 vloeroppervlakte
leeg, vandaar de bijnaam Empty State
Building. In 1945 vloog een B-25 van
de Amerikaanse luchtmacht tegen de 78e
en 79e verdieping zonder dat de structuur
van het gebouw schade opliep.
Het
gebouw van 102 verdiepingen is 417 meter
hoog. De 6400 ramen zijn zo ontworpen
dat ze buiten de gevel uitsteken. Daardoor
ziet dit gebouw er niet zo pokdalig
uit als andere wolkenkrabbers. Het vijf
verdiepingen tellende onderste blok
beslaat 0,8 ha aan 5th Avenue, tussen
33rd en 34th Street. Het tweede blok
loopt tot de 86e verdieping. De top
van metaal en glas is zestien verdiepingen
hoog. Hij was bedoeld als aanlegplaats
voor luchtschepen, maar is daarvoor
maar twee keer gebruikt. Sommigen vonden
de mast afbreuk doen aan de schoonheid
van het gebouw, maar dat was voordat
er in de klassieke film King Kong uit
1933 een reuzenaap aan ging hangen.
Tegenwoordig wordt de top bij feestdagen
en bijzondere gelegenheden in allerlei
kleuren verlicht
Central Park
De belangrijkste attracties bevinden
zich ten zuiden van 68th Street, dus
u zou kunnen beginnen in de buurt van
de Children’s Gate en dan noordwaarts
gaan. Daal op 5th Avenue de trap af
naar het Arsenal, een fort van rode
baksteen, gebouwd in 1848 voor de opslag
van wapens, nu het hoofdkwartier van
de gemeentelijke parkdienst.
Het
pad om het gebouw leidt naar het Central
Park Wildlife Center, waar de 450 dieren
niet in kooien leven maar los rondlopen.
Bij kinderen is de voedertijd van de
zeeleeuwen zee populair, evenals de
aangrenzende Tisch Children’s
Zoo. Ten westen van de dierentuin bevindt
zich the Diary, een gebouw uit 1870
van Calvert Vaux en thans het informatiecentrum
van het park.
Verderop
liggen het Chess and Checkers Building
(betaal borg en haal de schaakstukken
in the Diary) en de Carousel. Die laatste
is afkomstig uit Coney Island en met
90 cent per ritje een van de populairste
attracties van het park. De voetpaden
in het park slingeren, dus u kunt de
weg kwijtraken. Geen zorgen, er zijn
bordjes en New Yorkers wijzen u graag
de weg. En het leukste is rond te zwerven,
althans bij daglicht.
Ten
westen van Bethesda Terrace vindt u
verscheidene plekken waar Beatle John
Lennon herdacht wordt. Lennon werd in
1980 voor zijn Dakota appartement doodgeschoten.
Zijn weduwe, Yoko Ono, bekostigde Strawberry
Fields (naar de gelijknamige Beatlezong).
Het is een 1 hectare grote tuin in de
vorm van een traan, net voorbij de ingang
Central Park West bij 72nd Street. De
stad Napels in Italië schonk het
voetpadmozaïk, met het woord ‘Imagine’
(een Lennon-song) in het midden.
Times
Square
Ga op Father Duffy Square staan, tussen
46th en 47th Street ten noorden van
Times Square. Daar, waar Broadway en
7th Avenue elkaar kruisen, schiet het
auto- en voetgangersverkeer voorbij.
Dag en nacht schreeuwen lichtreclames
hun boodschap uit. Hier bevinden zich
theaters, restaurant Row op 46th Street,
en gebouwen die op zichzelf al bestemmingen
zijn. Deze pracht en praal vormt de
toegangspoort tot de nieuwste uitspatting
van de stad: New 42nd Street. Dit legendarische
stuk tussen 8th Avenue en Broadway moet
in de 21e eeuw steeds aantrekkelijker
worden.
Times
Square nu verschilt hemelsbreed van
de smakeloze rosse buurt die het in
1989 geworden was. Er zijn nieuwe gebouwen
gekomen – op Duffy Square is zelfs
een gebouw uitsluitend bestemd voor
lichtreclames. In het nieuwe gebouw
op nr. 4 Times Square, bijgenaamd de
‘Citadel of Chic’, zitten
de kantoren van Vogue, Vanity Fair en
de New Yorker. Nog maar een paar jaar
geleden was alleen al de gedachte dat
een redacteur van Vogue zich op Times
Square zou bevinden ondenkbaar.
Een
traditie op Times Square is oudejaarsavond.
De eerste keer dat er op oudejaarsavond
een mensenmassa naar Times Square kwam
was, bij de opening van Times Tower
in 1904. Er was vuurwerk en de Times
schreef: ‘Bij de eerste flits
op de Times Tower klonk een luid geschreeuw
en steeg een oorverdovend lawaai op
uit de toeters van de massa’s
feestgangers op straat.’
Onbewust
gaf de krant hiermee de aanzet tot een
traditie die bleef, ook toen de krant
in 1913 het gebouw verliet. Tegenwoordig
staat Times Square op oudejaarsavond
tjokvol. Zo’n half miljoen mensen
kijken hoe een verlichte bal een minuut
voor half twaalf omlaag begint te zakken
en klokslag twaalf beneden is. Miljoenen
kijken mee op televisie.
Theaters
op Broadway
Wie zegt dat het theater op Broadway
dood is, liegt. In 1997 kochten 11 miljoen
toeschouwers voor 500 miljoen dollar
aan kaartjes. Ze konden kiezen uit meer
producties – bijna veertig –
dan ooit tevoren in de recente geschiedenis.
Sinds 1880 is ‘Broadway’
synoniem voor grote theaterproducties
die in New York in première gaan
en dan vaak het land doorreizen. Sinds
1929 echter, toen in veel theaters bioscopen
gevestigd werden, beleven de meeste
toneelstukken hun première in
de smalle zijstraten bij Times Square.
Hoewel
de architectuur van veel theaters een
bezienswaardigheid op zichzelf is, gaat
het natuurlijk om wat er op het toneel
gebeurt. De coulissen gonzen van de
grote optredens, van de vroege Barrymore’s
tot Christopher Plummer die in 1997
Barrymore speelde en de onbekenden die
de hitmusical Rent maakten. De beste
manier om Broadway te proeven is een
kaartje te kopen en er naartoe te gaan.
Misschien komt u terecht in een Moors
paleis, zoals het Martin Beck Theater,
of in pleisterwerk dat uit de renaissance
afkomstig lijkt, zoals in het Shubert;
of u kijkt naar een Franse tuindans
in de Cort. De buitenkant is overigens
geënt op Marie-Antoinette’s
Petit Trianon in Versailles. Sommige
theaters houden ook rondleidingen, zoals
het weelderig gerestaureerde New Amsterdam.
In
1980 kregen de meeste officiële
theaters rond Times Square de status
van beschermd monument, een belangrijke
stap in de richting van hun behoud.
Helaas waren vijf eerbiedwaardige theaters
toen al gesloopt, waaronder het Bijou,
het Astor en het originele Helen Hayes.
De conservatoren richtten hun aandacht
op de negen theaters op 42nd Street
ten westen van Times Square. Die waren
of vrijwel tot ruïnes vervallen,
of in gebruik als pornobioscoop. Toen
Disney in 1995 8 miljoen dollar beschikbaar
stelde voor de renovatie van het New
Amsterdam, keerde het tij. Het reddingsplan
voor de theaters en de herontwikkeling
van het gebied wordt tegenwoordig begeleid
door een non-profit organisatie, de
Times Square Business Improvement District
(BID).
De
indrukwekkende restauratie van het New
Amsterdam zette de standaard voor de
andere theaters. Het oorspronkelijke
theater was het summum van weelde geweest,
met promenades en een daktuin. Van 1913
tot 1927 stonden hier de Ziegfeld Follies
op de planken. Nu is het theater gerenoveerd
in al zijn art-nouveaugrandeur. Het
ging opnieuw open met The Lion King
-theater voor het hele gezin.
Ga
dus in de rij staan bij TKTS op Father
Duffy Square voor een afgeprijsd kaartje
(contant betalen), voel de opwinding
groeien tot u in uw stoel zit en het
licht uitgaat. En laat u dan door Broadway
overrompelen.
Rockefeller
Center
Rockefeller Center, met zijn wandelgebieden,
verzonken pleinen, beeldhouwwerk en
architectonisch samenhangende art-decogebouwen,
is vaak geïmiteerd maar nooit overtroffen.
Deze stad in een stad, ingekapseld door
5th en 6th Avenue en 48th en 51st Street,
is waarschijnlijk de meest succesvolle
stadsontwikkeling uit de architectuurgeschiedenis.
Begin
bij Radio City Music Hall, waar het
hele jaar door topartiesten optreden
en de 36 jivende dansers van the Rockettes
met Kerstmis en Pasen nog steeds hun
show opvoeren. Hier bevindt u zich aan
de rand van het complex van veertien
gebouwen zoals dat er bij de opening
in 1940 uitzag. Na 1945 werden er ten
westen van 6th Avenue nog vijf gebouwen
aan toegevoegd. Haal een gedetailleerde
gids van het complex in het General
Electric Building op 30 Rockefeller
Plaza. Hier zit het hoofdkantoor van
NBC en buiten wordt de Today Show met
Katie Couric en Matt Lauer live opgenomen.
U kunt het programma door de met glas
omgeven set bekijken en misschien komt
u zelf wel op de televisie. In het centrum
van het complex ligt een met vlaggen
omzoomd verzonken plein. Hier kunt u
’s winters schaatsen en ’s
zomers dineren in het American Festival
Café, dat dan de ijsbaan vervangt.
Langs de ijsbaan loopt een aflopende
promenade waar tijdens de feestdagen
een enorme verlichte kerstboom de aandacht
trekt. Ga in de Channel Gardens even
bij de bloemen en het beeldhouwwerk
zitten en slenter dan naar 5th Avenue,
maar vergeet niet om te kijken.
De
sierlijke Rainbow Room boven in 30 Rockefeller
Plaza is populair vanwege zijn draaiende
vloer, cocktails en spectaculaire uitzicht.
In december 1998 veranderde men het
beleid: het is nu ook open voor privé-feestjes
en op beperkte schaal voor het publiek.
Informeer naar de openingstijden, want
het is zeer de moeite waard deze markante
plek op de 65e verdieping te bezoeken.
Bij slecht weer (en mooi weer) kunt
u de vele winkels en eetgelegenheden
in het ondergrondse gedeelte van het
complex uitproberen.
Metropolitan
Museum of Art
Het Metropolitan Museum of Art is het
grootste museum op het westelijk halfrond.
De collectie bestaat uit 2 miljoen stukken,
van oudheid tot heden. Alle belangrijke
culturen en kunststromingen zijn vertegenwoordigd.
Op sommige terreinen bezit het museum
zo veel, dat deze collecties als aparte
musea beschouwd zouden kunnen worden.
De beste manier om deze enorme schatkamer
te bezoeken, is vooral een beperkt aantal
gebieden te selecteren en die te bekijken.
Doet u dat niet, dan is de kans groot
dat u in de enorme omvang verdrinkt.
Het
museum is een gigantisch bouwwerk met
ongeveer 250 zalen. Grote spandoeken
kondigen belangrijke tijdelijke exposities
aan. Daar kunt u natuurlijk naartoe
gaan, maar als u langer wilt blijven,
oriënteer uzelf dan in het gebouw
en bepaal de plekken waar de belangrijkste
vaste collecties zich bevinden.
De
collectie van het museum is te verdelen
in verscheidene deelcollecties. Allereerst
de Egyptische collectie, met onder meer
de gereconstrueerde tempel van Dendoer,
de Griekse collectie en de Romeinse
collectie. De American Wing concentreert
zich op Amerikaanse kunst. In de nieuwe
Lila Atcheson Wallace Wing vindt u 20e-eeuwse
kunst.
Op de tweede verdieping, volgens velen
het hart van het museum, bevindt zich
de onovertroffen collectie Europese
schilderijen, beelden en decoratieve
kunst. Hier vindt u ook de meesterwerken
van Botticelli, Brueghel, Rembrandt,
Vermeer, Degas, Rodin, plus de Petrie
Sculpture Court, een heerlijk rustige
beeldentuin waar u even kunt uitrusten.
Guggenheim
Museum
Wanneer u het Solomon R. Guggenheim
Museum bezoekt, onthoud dan dat dit
het enige gebouw is in New York van
Frank Lloyd Wright, waarschijnlijk de
grootste Amerikaanse architect
aller tijden. Voor architecten is het
museum een ronde vorm in een rechthoekige
ruimte. Voor ieder ander is het een
rond gebouw tussen rechthoekige. Hoe
u het ook formuleert, Frank Lloyd Wrights
betonnen spiraal op 5th Avenue valt
op. Ook nu nog, veertig jaar na de opening
van het gebouw, is het onmogelijk het
museum te bezoeken, erover te praten
of te denken, zonder ook het gebouw
erbij te betrekken. Toen het begin jaren
negentig gerenoveerd werd, werden alle
schilderijen verwijderd, maar de bezoekers
bleven komen: voor het gebouw.
Het
Guggenheim ontstond uit de privé-collectie
van miljonair Solomon R. Guggenheim.
Hij begon met het verzamelen van oude
meesters, maar nam er ook moderne kunst
bij, onder invloed van Hilla Rebay von
Ehrenwiesen, een Europese kunstenares
en barones die in 1939 het Museum of
Non-Objective Painting opende. In 1943
koos Rebay Wright als architect voor
het nieuwe museum. In een brief, die
zijn niet onaanzienlijke ego gestreeld
zal hebben, schreef ze: ‘Ik heb
een vechtjas nodig, een liefhebber van
ruimtes, een schepper, een toetser en
een wijs man... Ik wil een tempel van
de geest, een monument!’ Rebay
definieerde ‘non-objective painting’
als ‘stelt geen object of subject
voor dat op aarde bekend is. Het is
simpelweg een mooie rangschikking in
ritmische volgorde van kleuren en vormen,
met het genieten van schoonheid als
enige doel.’
De
volgende zestien jaar diende Wright
zes plannen in en 749 tekeningen. Wright
vertelde zijn opdrachtgevers dat hij
zocht naar ‘één
uitgestrekte, ruime, goed geproportioneerde
vloeroppervlakte van beneden tot boven...
glorieus verlicht van bovenaf.’
Guggenheim stierf in 1949 en liet 2
miljoen dollar na voor de bouw van het
museum. In 1956 werd met de bouw begonnen
en in oktober 1959 ging het museum open.
De
huidige collectie bestrijkt de complete
geschiedenis van de moderne kunst, van
het einde van de 19e eeuw tot heden,
Europees en Amerikaans. De museumdirectie
blijft actief verwerven, recentelijk
onder meer op het gebied van film, fotografie,
multimedia en hightech-kunst. In de
jaren tachtig is het Guggenheim uitgegroeid
tot een bicontinentale entiteit. Behalve
de locaties op 5th Avenue en in SoHo,
zijn er dependances in Venetië,
Berlijn en Bilbao. Deze expansie heeft
van het Guggenheim een instituut gemaakt
dat bij uitstek geschikt is om de ontwikkeling
van de 20e-eeuwse kunst aan de wereld
te tonen.
Uitgaan
Zeker, in New York kunt u uitstekend
uitgaan! De vraag is alleen hoe en voor
hoeveel. Net als met eten en winkelen
zijn er talloze mogelijkheden, verspreid
over het hele spectrum. Misschien is
het wel het leukst om van alles wat
u graag zou willen doen een globaal
schema te maken en dan de rest aan de
inspiratie van het moment of het toeval
over te laten. De echte magie van de
stad openbaart zich vaak gewoon op straat
en vanuit het niets. Over die aardige
toevalligheden praten de autochtone
New Yorkers dan ook het liefst.
De
nachtclubs beginnen pas leuk te worden
na middernacht, de disco’s hebben
zich goed staande weten te houden. De
jazz is teruggekeerd, vooral in de clubs
in Greenwich Village, de West 50s en
Upper East side. Voor rustiger vermaak
kunt u gaan dansen in een van de ‘supper’-
clubs rond Rockefeller Center.
Net
als de andere vormen van uitgaan in
New York bestrijkt ook het theater het
hele spectrum, van mega-producties voor
het grote publiek op Broadway tot de
meest experimentele sketches in een
kelder in de East Village: moeilijk
te zeggen wat u het meest zal bevallen,
maar wijs geen van beide op voorhand
af. Off-off Broadway is meestal goedkoper
en kan toch balsem voor de geest zijn.
De slimme kaartjeskoper kan soms echter
voor hetzelfde bedrag terecht bij een
wereldproductie. Er zijn officieel 38
Broadwaytheaters, ongeveer 20 off-Broadway-
(minder dan 500 plaatsen) en ongeveer
300 off-off Broadwaylocaties (minder
dan 100 plaatsen).
Het
is altijd de moeite waard bij de kassa
van het theater te informeren wat er
draait. Er kunnen namelijk afzeggingen
of vrije huisplaatsen zijn. Kassa’s
zijn gewoonlijk open van 10 uur tot
na het begin van de voorstelling en
ze hebben telefoon.
Vervoer
Autorijden
Als het kan, loop dan. Een auto in de
stad is een ramp: het verkeer is druk,
parkeren vrijwel onmogelijk en parkeergarages
duur.
Taxi’s
Het basistarief, met een toeslag tussen
20 en 6 uur, en dan 30 cent voor iedere
mijl (1,6 km) en 20 cent voor iedere
minuut stoppen of opstopping. Meer passagiers
(vier per taxi) of bagage kost niets
extra, maar grote objecten gewoonlijk
wel. Chauffeurs verwachten een fooi
van 15 procent.
Openbaar
vervoer
De metro is het efficiëntste vervoermiddel
en doorgaans veilig. De metro is zeker
goed voor lange afstanden en tijdens
de spits.
Bussen kunnen ontspannend zijn en een
fraai uitzicht bieden, ze zijn soms
ook afschuwelijk langzaam. Ze stoppen
om de twee straten, behalve ‘limited’
bussen (informeer). In metrostations
kunt u meestal gratis een kaart met
alle bus- en metrolijnen krijgen. In
elk station en elke wagon en bus hangt
zo’n overzichtskaart.
MetroCards
zijn te koop bij veel winkels en kiosken
en op alle metrostations; u kunt ze
per elk gewenst aantal ritten kopen
(bij aankoop van 10 of meer krijgt u
er een gratis). Elke keer als u de metro
binnenkomt of met de bus gaat, wordt
er een rit van uw totaal afgetrokken.
De overstap naar een andere bus of metro
is gratis tot binnen twee uur na de
afstempeling. Voor metro en bus kunt
u ook een muntje gebruiken, en in de
bus kunt u bovendien contant betalen.
|
