Aksaray, een nog wat verder naar het westen gelegen plaats, is voor toeristen vooral van belang als uit- gangspunt voor een bezoek aan twee fraaie karavanserais en aan het bijzondere dal van Ihlara. Het aan de zuidrand gelegen Nigde is een wat minder bekende verblijfplaats. Kayseri, de grootste stad in de omgeving, komt verderop in dit hoofdstuk apart aan de orde, evenals Kirsehir.

Geschiedenis
De dalen van Cappadocië liggen bezaaid met herinneringen aan de bijzondere processen die zich hier in het verre en recente verleden hebben afgespeeld. Om deze historische erfenis te beschermen zijn enkele kleine delen van het gebied door de Turkse regering uitgeroepen tot nationaal park. De Unesco, de culturele organisatie van de Verenigde Naties, heeft op zijn budget ook ruimte gecreëerd voor het behoud van de rotsen en kerken. Of de bescherming van de monumenten ook werkelijk succes zal hebben, is echter de vraag. Het landschap wordt steeds verder aangetast door de oprukkende bebouwing voor het toerisme.
De hand van de natuur Tijdens een late fase van het Tertiair (ongeveer 15 miljoen jaar geleden) heerste in Cappadocië een grote vulkanische activiteit. Tientallen grote en kleine vulkanen spuwden hun as en lava uit over dit gebied. U herkent de belangrijkste boosdoeners nog in het landschap: bij Kayseri verrijst de 3916 m hoge Erciyes Dag en bij Aksaray ligt de Hasan Dag (3258 m). Elders in de streek treft u kleinere kegels en kraters aan die toen werden gevormd. Aan deze actieve periode herinnert op verschillende plaatsten het bij de uitbarstingen gevormde bruine of zwarte obsidiaan: vulkanisch glas. Vele eeuwen lang hebben de vulkanen witte, grijze en roze as uitgestoten, zo af en toe afgewisseld met lava, dat de as tot een zacht, poreus gesteente (tufsteen) wist samen te persen.
Toen de vulkanen waren gedoofd. begon de vorming van de merkwaar: dige formaties zoals u die nu in de dalen tegenkomt. Doordat water de kalkrijke tufsteen langzaam deed oplossen en wegspoelen ontstonden allerlei grillige vormen in deze zachte laag. De afgekoelde lava (basalt) is veel harder dan tufsteen en daardoor veel minder gevoelig voor erosie.
Terwijl de poreuze aslagen werden weggespoeld, bleven harde stukken basalt liggen op de zachte ondergrond. Op deze wijze werden de merkwaardige pelicaba's (letterlijk 'feeënschoorstenen') gevormd. De hand van de natuur is daarbij overigens nog steeds actief: af en toe stort er weer zo'n 'duivelsei' van zijn tufstenen voetstuk. De erosie van het tufsteen gaat onverminderd verder.

Urgup

Boven dit centrale toeristenoord (11.000 inw.) vindt u een grote groep rotswoningen. waarvan sommige zelfs nog worden bewoond. In het plaatsje zelf domineren de moderne toeristenhotèls en winkelcentra. Enkele deftige hotels en restaurants laten hier zien dat het leven van een holbewoner best comfortabel kan zijn. Deze dure overnachtingsplaatsen zijn uitgehakt in het tufsteen. In het centrum van Ürgüp vindt u veel aan de westerse smaak aangepaste restaurants, een Turks bad voor toeristen en een groot aantal kleine winkeltjes waar u tapijten kunt kopen. Omdat de handelaren gewend zijn aan buitenlanders, kunt u hier rustiger rond- kijken dan in Kayseri. het centrum van het Anatolische tapijt.
Aan de weg die ten noordwesten van het centrum omhoog leidt naar het beroemde dal van Göreme. vindt u na een paar kilometer aan de rechterzijde een proeflokaal waar u de peribacasi kunt proeven en kopen. een fruitige. droge rode wijn die is genoemd naar de feeënschoorstenen in het landschap.
Het 1 km van de afslag naar Göreme gelegen dorpje Ortahisar is als verblijfplaats een aardig alternatief voor het drukke Ürgüp; ook daar vindt u rotswoningen. In de koele ruimten wordt op grote schaal fruit (vooral citrusvruchten) opgeslagen. Bij de omringende dorpjes staan enkele weinig bezochte grotkerken. waarvan de kleurrijke 11eeeuwse Pancanik Kilise bij tbrahimpa,a nog in 1924 werd gebruikt. Ook bij het ten zuiden van Ürgüp gelegen Mustafapasa en in het dal van Soganb hielden de christenen al in de Middeleeuwen kerkdiensten in de rotsen. Eén van de beste plaatsen om in Cappadocië de beroemde feeënschoorstenen te zien is het Peribacalar Vadisi. een dal aan de weg van Ürgüp naar Avanos. Op veel plekken komt u deze vreemde natuurlijke formaties tegen. maar nergens zijn er zo veel geconcentreerd. Een extra attractie is dat de stukken basalt hier balanceren op mysterieus gekleurde voeten. De donkerestenen hebben de roze steensoort beschermd tegen de erosie.

Goreme

Dit plaatsje, dat zijn naam heeft gegeven aan de beroemdste vallei van Cappadocië, is in de jaren '80 van een slaperig boerendorpje getransformeerd tot een levendig toeristenoord. Göreme staat tegenwoordig vol hotels, pensions, restaurants en souvenirwinkeitjes. Het dal van Göreme ligt bezaaid met in de rotsen uitgehouwen middeleeuwse kloosters, kerkjes, huizen en duiventillen. Om deze ongekende rijkdom aan historische monumenten te beschermen, is van een deel van de vallei een openluchtmuseum gemaakt. Sommige kapelletjes die zich vroeger diep in de rotsen bevonden, zijn door het instorten van hun voorgevel helemaal vrij komen te liggen. Helaas zijn in het verleden veel prachtige muurschilderingen beschadigd door graffiti. Gelukkig zijn sommige fresco's recentelijk prachtig gerestaureerd, zodat u ze nu (onder begeleiding van een bewaker) in volle glorie kunt bewonderen. Houd er overigens wel rekening mee dat de grotkerkjes eigenlijk te klein zijn voor de in touringcars aangevoerde groepen, zodat u wel eens moet wachten voordat u naar binnen kunt.

Het openlucht museum

De hoofdingang van deze drukbezochte toeristenattractie ligt ongeveer 1,5 km buiten het dorp Goreme . In de rotsen is hier tussen de 9e en de 11e eeuw een groot kloostercomplex uitgehouwen. Interessant is dat veel kerkjes de vorm hebben van een Byzantijnse basilica. Hoewel dat voor de steun van de ondergrondse ruimten helemaal niet nodig is, heeft men door middel van zuilengalerijen en koepels toch een hoog middenschip met twee lagere zijbeuken gecreëerd, soms met dwarsbeuken zodat een kruisvormig grondvlak ontstond. De oudste kerkjes zijn beschilderd in de kleuren rood en groen; later gebruikte men veel geeltinten.
De Elmall Kilise is één van de eerste kerkjes die u op uw rondtocht tegen- komt. De tamelijk goed bewaarde fresco's waarin de kleur oker over- heerst, tonen scènes uit het leven van Christus en uit het Oude Tes- tament. De naam 'Kerk met de Appel' slaat op het voorwerp dat de aartsengel Gabriël in zijn hand houdt (in de koepel). In de even verderop gelegen Barbara Kilise zijn resten te zien van de oorspronkelijke niet-figuratieve schilderingen uit de tijd van het iconoclasme.
Langs de Ylianll Kilise (Slangenkerk) komt u bij de Karanllk Kilise (Donkere Kerk), de hoofdkerk van het kloostercomplex. De narthex (voorruimte) is gedeeltelijk ingestort. Bij het licht van romantische olielampen werden in deze raamloze ruimte kerkdiensten gehouden. In de door het gebrek aan licht goed bewaard gebleven lle-eeuwse fresco's zijn details te her- Ikennen van het landschap van Byzantium. Naast de met een wenteltrap toegankelijke kerk bevond zich het refectorium van het klooster. Daar bevindt zich nog de lange eettafel van de monniken en de erezetel van de prior. De Çankll Kilise dankt haar naam (Kerk van de Sandaalafdruk) aan de afdruk van een voet in de vloer onder een afbeelding van de hemel- vaart van Christus. De muurschilderingen zijn hier waarschijnlijk in dezelfde tijd en door dezelfde schilder aangebracht als de fresco's in de Elmail en Karanllk Kilise; er zijn duidelijke stijlovereenkomsten. Bij de uitgang van het complex staat de kleine Kizlar Kilise, die hoorde bij een nonnenklooster.
De tegenover de parkeerplaats gelegen Tokali Kilise (Kerk met de Gesp) is de grootste grotkerk van het dal van Göreme. Deze achter een beschei- den façade verborgen ruimte is ook één van de fraaiste. Eigenlijk zijn het twee kerken want onder de hoofdkerk ligt de benedenkerk. In de ge eeuw diende de huidige narthex nog als belangrijkste gebedszaal, later werd daarvoor de grote hoofdruimte uitgehakt achter de narthex. In het oude schip zijn roodgroene fresco's te zien met scènes uit het Nieuwe Testa- ment; u herkent onder andere de geboorte van Christus en de Drie Koningen. De kerk heeft een dwarsgang waaraan drie apsissen liggen. Ook hier ziet u taferelen uit het Nieuwe Testament.
De nog wat meer naar het noorden gelegen Sakli Kilise werd nog niet zo lang geleden ontdekt: in 1957. Omdat dit 12e-eeuwse kapelletje was voor- zien van een grote steen voor de ingang, wordt het de 'Verborgen Kerk' genoemd. Het bouwwerk bevindt zich op de kam boven het westelijk gedeelte van het Göremedal. In het interieur vindt u enkele met een schreeuwend rode kleur aangebrachte voorstellingen, onder andere van de kruisiging van Christus en van Johannes de Doper in de woestijn.
A an de weg naar Nevsehir ligt ongeveer 4 km van Göreme het schilderachtige Üçhisar. een dorpje met een bijzondere rots. In deze hoog boven het dal uitstijgende kegel zijn grotwoningen uitgehakt die een schitterend uitzicht bieden op het surrealistisch aandoende landschap van Cappadocië. Tussen Göreme en Üçhisar ligt de Duiventillenvallei. Hier ziet u dat in de rotsen talloze gaten zijn uitgehakt waarin duiven (van belang voor de bemesting van de wijngaarden) zich konden nestelen.