De fanatieke massa werd daar uiteindelijk tot rust gebracht door de secretaris van de stad, die de klachten van Demetrius verwees naar het parlement en de rechter; zij zouden een eerlijk oordeel kunnen vellen. Paulus kon met een gerust hart de stad weer verlaten.
Ephesos (in bijbelvertalingen meestal 'Efese' of 'Efeze' genoemd) is al eeuwenlang niet meer bewoond, maar de beeldjes van Artemis worden er nog steeds verkocht. Het theater en de schitterend bewaard gebleven resten van de stad trekken nog steeds duizenden bezoekers. De ruïnes zijn volledig terecht uitgegroeid tot één van de grote toeristische attrac- ties van Turkije. In de jaren '70 kon u hier nog herders tegenkomen met hun schapen, maar tegenwoordig wordt het terrein gedomineerd door reisleiders met hun kuddes toeristen. Probeer een rustig moment van de dag uit te zoeken voor uw bezoek (bijvoorbeeld 's ochtends vroeg); tijdens de spitsuren zijn er net zoveel mensen op de been als bij het bezoek van Paulus!
De ruïnes van Efes, zoals de plaats in het Turks heet, liggen zo'n 75 km ten zuiden van izmir, niet ver verwijderd van de Egeïsche kust. Het ongeveer 5 km van Ephese gelegen Selçuk (zie daar) is de huidige woonkern van het gebied. Deze verblijfplaats, die vanuit Izmir en Kusadasi simpel te bereiken is met het openbaar vervoer, heeft zelf ook een rijke geschiedenis.ln de stad is bovendien een museum dat is gewijd aan de opgravin- gen van Efese. De meeste bezoekers van de ruïnes geven er de voorkeur aan een camping of hotel te vinden in de buurt van het strand.
Bij Kusadasi (op een afstand van 19 km) zijn de meeste voorzieningen, maar het dichter bij Efese gelegen Pamucak (5 km) heeft een aantrekkelijker (zand)strand. In de plaats zijn enkele hotels en restaurants. In Kusadasi worden dagtochten aangeboden naar de ruïnes. Vaak combineren die excursies een rondgang door Efese met een bezoek aan de resten van Priëne, Milete en Didyrna.

Geschiedenis

Al vele eeuwen voor de bezoeken van Paulus was Efese een belangrijke havenstad. Ongeveer 1000 jaar v. Chr. vestigden zich in dit gebied Ionische Grieken. die direct na binnenkomst een heiligdom voor Cybele. de Anatolische moedergodin. verbouwden tot een tempel voor Artemis Ephesia. hun eigen vruchtbaarheidsgodin. Door de uitstekende ligging kwam hun heilige plaats al snel tot grote bloei en reeds in de 6e eeuw was het één van de belangrijkste steden aan de Egeïsche kust. De zee reikte in die tijd tot aan de huidige burchtheuvel van Selçuk en bij de stad lagen de mondingen van twee rivieren. die reikten tot ver voorbij Tire (35 km ten oosten van SeIçuk): de Kleine Meander en de Kayster. Deze rivieren voerden grote hoeveelheden zand aan en die sedimenten zouden in de komende eeuwen vaak voor grote problemen zorgen. In 560 v. Chr. moest Efese door de Lydische vorst Croesus (zie Sardes) enige kilomeIters naar het oosten worden verlegd, waar zich een diepere haven bevond. Toen de Perzen de stad enkele decennia later hadden veroverd, kreeg zij op die nieuwe plek grote betekenis, vooral toen in 494 v. Chr. het naburige Milete werd verwoest. Lysimachos, de veldheer van Alexander de Grote die het gebied in de 4e eeuw v. Chr. in handen kreeg, was genoodzaakt de stad te verhuizen naar de plaats waar u de fraaie ruïnes aantreft. Op basis van de architectonische ideeën van Hippodamos (zie Milete en Priëne) liet hij een regelmatig stratenpatroon aanleggen met enkele brede boulevards. De inwoners van Kolophon en Lebedos dwong hij zich in de nieuwe huizen te vestigen. De haven was door een kanaaltje verbonden met de zee en werd regelmatig uitgebaggerd.

Dichtslibben Uiteindelijk zou de ondergang van de stad worden veroorzaakt door het dichtslibben van de haven. Efese ligt nu ruim 5 km van de zee. Maar voordat het zo ver was, maakte de stad nog een grote bloeitijd mee. De eerste jaren van de Romeinse aanwezigheid in het gebied zorgden (door de tegen de Romeinen gerichte houding van de bevolking) voor een kleine achteruitgang na de bouwnijvere hellenistische tijd, maar nadat Efese in 29 v. Chr. de hoofdstad was geworden van de Romeinse provincie Asia beleefde de stad een gouden tijd. Vrijwel alle gebouwen die u er aantreft, verrezen in deze periode van vrijhandel. Niet alleen de handel bracht grote sommen geld in het laatje, ook de verering van Artemis bracht enorme rijkdom. De edelsmeden verdienden veel geld aan de pro- ductie van zilveren Artemisbeeldjes. Toen Paulus in 54 zijn bezoek bracht, was Efese één aan de belangerijkste metropolen van Klein-Azië. De Ihoofdstraten werden in de ingenieuze onderaardse afwateringskanalen. De boulevards waren breed genoeg voor de enorme wagens die werden gebruikt bij het transport van de bouwmaterialen. Langs de straten werden grote zuilengalerijen gebouwd met winkels en andere gebouwen. Niet lang na het bezoek van Paulus ging de bevolking over tot het chris- ! tendom en al heel vroeg was Efese de zetel van een bisschop. Volgens de overlevering zou Maria na de dood van Christus in een huis ten zuiden i van de stad hebben gewoond, waar zij in alle rust haar levensavond zou hebben doorgebracht. Tot ver in de Romeinse tijd zou de stad een belangrijke positie behouden (vooral op theologisch gebied) en in de jaren 431 en 449 werden er grote concilies gehouden. Economisch gezien nam het belang na de definitieve verzanding van de haven steeds verder af. Een woelige tijd begon in de 7e eeuw toen de Arabieren binnenvielen. De woonkern werd verplaatst naar de beter verdedigbare heuvel in het hui- dige Selçuk, waar rondom de grafkerk van de apostel johannes een burcht werd gebouwd